Dossier Platformeconomie

Hoe platforms de economie en samenleving resetten

12 Dec 2018

Wie denkt dat een platform alleen maar een slim nieuw businessmodel is, heeft het mis. Platforms ordenen de wereld opnieuw en nemen daarmee – ongemerkt – publieke taken over van overheden.

In 2014 kondigde hotelketen Mariott trots aan dat jaar 30.000 nieuwe kamers op de markt te brengen. Brian Chesky, een van de oprichters van Airbnb reageerde met een plagende tweet: ‘Marriott wants to add 30.000 rooms this year. We will add that in the next 2 weeks’.

Deze tweet vat (een deel van) de impact van platforms aardig samen. Zoals Airbnb zonder één hotelkamer te bezitten flinke slagkracht kreeg in de toeristische markt, bouwde Uber aan een marktpositie zonder ook maar één taxi in eigendom te hebben. En is Facebook een machtig mediabedrijf zonder zelf content te maken. Silicon Valley entrepreneur Peter Thiel zei over platforms dan ook ooit treffend: Competition is for losers. En dat speelt niet alleen in de zogeheten assetlight vormen van platforms, maar ook voor tal van andere platforms. Met Amazon als het meest bekende succesvoorbeeld.

Meer dan oude wijn in nieuwe zakken

Wat maakt de opkomst van platforms nu eigenlijk zo uniek? Allereerst een definitiekwestie. Platforms bestaan in talloze uitingsvormen, maar in essentie doen ze allemaal hetzelfde: een digitale infrastructuur bieden waar individuen en organisaties op grote schaal transparant en efficiënt elkaar weten te vinden met producten en diensten. Dat is natuurlijk niks nieuws want dat gebeurt op veilingen en markten al honderden jaren.

Toch gaat het om meer dan oude wijn in nieuwe zakken, want digitalisering maakt het mogelijk om, ten eerste, vraag en aanbod vele malen efficiënter aan elkaar te knopen dan vroeger en, ten tweede, om nieuwe mechanismen te hanteren die het noodzakelijke vertrouwen creëren tussen partijen die elkaar niet kennen. Oftewel: vroeger zou je het niet in je hoofd halen om je zolderkamer aan een wildvreemde toerist uit Australië te verhuren. Airbnb heeft blijkbaar een snaar geraakt en biedt een efficiënte manier voor het benodigde onderlinge vertrouwen tussen vreemden. De schaal waarop platforms opereren is – evenals de slimme concepten onder de motorkap – echt van een andere orde dan twintig jaar geleden.

Schaalgrootte is essentieel

De gemene deler in een platformstrategie is dat deze zich altijd richt op het vergroten van transparantie en vertrouwen in markten en in het verlagen van de kosten om zaken te doen in deze markten. Drie stappen zijn daarbij van belang. De eerste stap is veel data verzamelen over de (deelnemers op) markten: profielen opbouwen over gebruikers en hun voorkeuren, informatie over producten en diensten vastleggen, etc.

De tweede stap is het digitaliseren van hoe vrager en aanbieder elkaar vinden. Dat kan bijvoorbeeld door de gebruiker een slimme zoekmachine te bieden maar ook door een algoritme dat suggesties doet op basis van bekende voorkeuren. De derde stap is het digitaal faciliteren en verbeteren van een (betaal)transactie.

Een ander gemene deler in platformstrategieën is dat ze vrijwel altijd mikken op een grote schaal. Die schaalgrootte is essentieel vanwege het netwerkeffect, wat er grofweg op neerkomt dat de waarde van het gebruik toeneemt naarmate er meer gebruikers zijn. Simpel gesteld: de eerste telefoonaansluiting was nutteloos, toen er twee gebruikers kwamen werd het zinvol, en pas toen grote delen van het land een aansluiting kregen werd het echt nuttig. Die oude wetmatigheid speelt ook voor platforms, maar dan in een iets andere vorm: vraag trekt aanbod aan en vice versa.

Verstrekkende impact

Tot zover lijken platforms niet meer dan een slim nieuw businessmodel te zijn. Toch doet dat in veel gevallen geen recht aan hun verstrekkende impact. Platforms bepalen immers ook de spelregels voor wie op ‘hun’ markt wil meedoen en lossen daarmee het marktfalen deels op. Ze nemen daarmee feitelijk een taak van de overheid over en zijn ook bepalend voor andere economische relaties, zoals arbeidsmarkten. Een voorbeeld van hoe ze delen van de samenleving op andere leest schoeien is de flexibele arbeid in markten als maaltijdbezorging.

Ook andere publieke domeinen veranderen onder invloed van platforms. Zo kunnen platforms bijvoorbeeld de markt voor ouderen of gehandicaptenzorg op een nieuwe manier organiseren. Ook bij het overnemen van deze publieke taken is digitalisering the name of the game. Onder de motorkap van platforms drukken algoritmes hun stempel op hoe partijen marktprijzen bepalen, welke ethische principes worden gehanteerd of welke aanbieders prominent boven komen drijven.

Al in1999 beschreef Lawrence Lessig’s het code is law-principe in zijn gelijknamige boek. Hij analyseerde hoe programmeurs en datawetenschappers steeds sterker bepalen hoe de maatschappij functioneert en in feite hoe zij daarmee wetgevende en regulerende overheidstaken overnemen. Bijna twintig jaar later beginnen we te ervaren hoe sterk dat effect is.

Tekst: RAAD magazine editie 8, december 2018

Dossier Platformeconomie

Een goede bestuurder scheidt het kaf van het koren als het gaat om nieuwe ontwikkelingen. Lege buzzwords behoeven geen aandacht, echt fundamentele ontwikkelingen des te meer. Digitale platforms horen zeker tot de laatste categorie. Voor zowel bedrijfsleven als maatschappij staat er veel op het spel, zeker nu platforms zich snel ontwikkelen. Als we de maatschappelijke kaders op de juiste wijze updaten, is er straks winst voor iedereen. In het dossier Platformeconomie gaan we in vier artikelen en interviews dieper in op dit onderwerp.

Lees ook:

Tekst: RAAD magazine editie 8, december 2018

Deel dit bericht

Deze website maakt gebruik van cookies.

Door gebruik te blijven maken van de website gaat u akkoord met het gebruik van cookies.

KPMG gebruikt cookies voor o.a. de volgende doelen: beveiligen van de website; optimaliseren van de website en de dienstverlening door o.a. analyses websitegebruik en statistieken; integratie met sociale media waardoor bezoekers informatie op onze website kunnen delen via sociale media en e-mail.

Wilt u meer weten over deze cookies lees dan onze Online Privacy Statement

Akkoord