Digitalisering fiscaal

‘Digitalisering kan leiden tot een betere fiscale positie’

17 Dec 2018

Digitalisering en de belastingfunctie. Voor Robert Risse, Chief Tax Officer bij Henkel, is dit een veelbelovende combinatie. Loek Helderman, partner bij KPMG Meijburg & Co, vroeg hem naar zijn visie en ervaringen. ‘De mogelijkheden van digitalisering zijn voor de belastingafdeling nog groter dan voor andere afdelingen, omdat wat we doen veelal rule based is.’

Allereerst, wat vindt u van de plannen van sommige landen om winsten uit digitale activiteiten te belasten?

‘Dat is allemaal onderdeel van een groot politiek spel. Amerikaanse multinationals hadden jarenlang een concurrentievoordeel omdat ze in Europa slechts weinig belasting betaalden en ze in de Verenigde Staten in feite helemaal geen belasting hoefden af te dragen, op voorwaarde dat ze hun buitenlandse winsten niet naar de Verenigde Staten zouden ‘repatriëren’. Begin 2018 initieerde Trump een Amerikaanse belastinghervorming die het hele stelsel op losse schroeven heeft gezet en die in sommige opzichten kan helpen om een gelijk speelveld voor bedrijven tot stand te brengen. De belastinghervorming beperkt de noodzaak van een Europees antwoord.’

‘Hoewel ik de redenering achter de Europese plannen voor een belasting op digitale diensten (DST) begrijp, denk ik dat het onze bedrijven schade zal berokkenen, want de Verenigde Staten laten dit waarschijnlijk niet over hun kant gaan. Ook zou de impact op talloze Duitse bedrijven veel groter zijn dan wordt verondersteld. Henkel heeft vooralsnog geen producten die gekoppeld zijn aan digitalisering, maar veel andere bedrijven  orden er wel door getroffen. De Duitse industrie staat bol van digitale onderdelen en producten. Een auto bijvoorbeeld is in feite niets anders dan een ton staal met vier wielen, de rest is een computer. We moeten de digitale sector in ons land ondersteunen in plaats van de belastingdruk verder te verhogen.’

Moeten digitale bedrijven naar uw mening worden belast via indirecte belastingen, dat wil zeggen een verbruiksbelasting?

‘Ik zie geen verschil tussen digitale en niet-digitale producten. Als je een boek koopt in een Duitse boekhandel, betaal je zeven procent btw. Waarom zou een e-book anders moeten worden belast? Digitalisering is niet iets nieuws, het is alleen een nieuwe manier van werken. De meeste producten zijn tegenwoordig een combinatie van fysieke en digitale componenten.’

Wat de belastingfunctie van de toekomst betreft: wat is uw grootste uitdaging als het gaat om digitalisering?

‘In 2004 introduceerden we het shared service center (SSC). In die tijd stonden we voor dezelfde opgave als nu met digitalisering: hoe optimaliseren we corporate functies? Voor de eerste keer moesten we ons afvragen: wat voor processen hanteren we? We startten onze SSC met vijf mensen in Bratislava. Het begin was vreselijk. Gaandeweg leerden we hoe we een en ander moesten aanpakken.’

‘Inmiddels maakt onze SSC 2.0 gebruik van robots: handmatige processen worden grotendeels geautomatiseerd. Er is een enorm automatiseringspotentieel. De mogelijkheden voor de belastingafdeling zijn nog groter dan voor andere afdelingen omdat veel van wat we doen rule based is. Als je de regels analyseert, kun je alles terugbrengen tot een beslissingsschema dat voor een computer begrijpelijk is. Er zijn meerdere stappen. Allereerst handmatig werk vervangen door een robot, ten tweede machine learning waarbij een machine slimmer is dan een robot, en ten derde deep learning, met behulp van algoritmen. Verder dienen zich nieuwe initiatieven aan zoals blockchain. Er loopt momenteel zelfs een pilotproject dat blockchaintechnologie toepast op belastingzaken.’

Veel hoofden van belastingafdelingen zijn nog niet vertrouwd met kunstmatige intelligentie of machine learning. Op welke manier kunnen deze toepassingen belastingmedewerkers van pas komen?

‘Binnen SAP bepaal je welk btw-tarief moet worden toegepast op een specifieke transactie. Een algoritme kan afwijkingen in de btw-behandeling opsporen. Tijdens de eerste run vond ons algoritme niets. Daarop hebben promovendi aan de universiteit alle gegevens in de machine gestopt en het algoritme getraind. Inmiddels heeft het een nauwkeurigheid van 98,4 procent. In een btw-omgeving van 30.000 transacties bracht het algoritme drie fouten aan het licht als gevolg van verkeerd handmatige aanpassingen. De hoeveelheid gegevens is niet meer van belang; je kunt fouten eenvoudig opsporen. Nog een succesvol voorbeeld: tien procent van ons totale gebruik van vrijhandelsovereenkomsten (FTA’s) was niet geoptimaliseerd. We hebben alle FTA’s geüpload naar een database en het algoritme gevraagd na te gaan waar we de FTA’s niet toepasten. Deze optimalisering leverde ons zes miljoen euro op.’

Hebt u als belastingafdeling uw technologie-initiatieven afzonderlijk ontwikkeld of ging dat in nauwe samenwerking met andere afdelingen binnen Henkel?

‘Ik heb onze IT-afdeling er al lange tijd van geprobeerd te overtuigen om onze belastingafdeling als proeftuin te gebruiken voor de nieuwe digitale initiatieven. Uiteindelijk werden alle bedrijfsgegevens, niet alleen de belastinggegevens, geüpload naar de Azure-cloud van Microsoft. Henkel was het eerste bedrijf in Duitsland dat alle gegevens opsloeg in de cloud en toegankelijk maakte. Het was een proces van vallen en opstaan om de beste manier van beveiligen, besturen en beheren te vinden. We hadden daarbij alle vrijheid: het was een pilot en de directie legde ons geen strobreed in de weg. We hebben geleerd van onze fouten. Uiteraard moet een belastingafdeling niet op eigen houtje opereren maar de handen ineenslaan met andere functies om haar processen en gegevens succesvol te digitaliseren.

Heeft de belastingafdeling van Henkel een apart budget voor digitalisering?

‘Voor de pilot kregen we een budget van een paar miljoen euro. Binnen de Azure-cloud van Microsoft heb je zoveel geld niet nodig, omdat je alleen hoeft te betalen voor het gebruik van software en opslagruimte. We hebben minder dan een derde van het oorspronkelijk voorziene budget uitgegeven. De volgende stap is om intelligente robots te combineren met machine learning, zodat een paar robots een heel belasting- of bedrijfsproces kunnen verzorgen. Verder moeten we ons verdiepen in manieren om het beheersysteem voor het naleven van belastingwetgeving te automatiseren (compliance), niet alleen in Duitsland maar overal ter wereld.’

Talloze CTO’s hebben te maken met digitalisering, maar ze weten niet waar ze moeten beginnen. Wat zou uw advies zijn?

‘Het is heel eenvoudig. Aan de ene kant heb je wereldwijde en ook lokale of regionale regelgeving. Aan de andere kant heb je kwantitatieve en kwalitatieve gegevens. Als je kwantitatieve gegevens loslaat op wereldwijde regelgeving, zitten we bijvoorbeeld in de hoek van indirecte belastingen, zoals douaneheffingen. Bij digitalisering moet je beginnen met een omvangrijke dataset, bijvoorbeeld op het gebied van invoerrechten, btw of verrekenprijzen, zodat de machine je kan helpen om data te analyseren en processen te automatiseren door middel van robots. Daarna kun je je verdiepen in de gegevens die kwalitatiever van aard zijn.’

Technologie kan worden ingedeeld in verschillende categorieën zoals Artificial Intelligence/machine learning en blockchain. Kunt u kort aangeven hoe Henkel Taks deze ontwikkelingen tegemoet treedt?

‘Voordat je begint is het zaak je data op te slaan in een cloud, ofwel een data warehouse, en je verzameling belastinggegevens voortdurend te uploaden naar deze cloud. Dat is een eerste voorwaarde om bijvoorbeeld data analytics of een van de andere technologieën toe te passen. Dankzij ons initiatief om alle data in een database te zetten, kunnen we deze cloud gebruiken als basis voor een digitaliseringsproject.’

Wat de toekomst van de belastingfunctie betreft, hoe denkt u dat het fiscale team van Henkel er over drie jaar zal uitzien?

‘Door standaardiseringsprocessen in het shared service center zullen we minder capaciteit nodig hebben; machines kunnen het werk van junior medewerkers doen. Op het hoofdkantoor zal de personele bezetting van het fiscale team min of meer gelijk blijven. Echter, de vaardigheden van de mensen zullen veranderen. Momenteel hebben we belastingmedewerkers die geen grondige kennis hebben van digitalisering. In de toekomst zal twintig procent van deze mensen worden vervangen door data scientists. Mensen die begrijpen wat data is en hoe deze moet worden geanalyseerd om de juiste voorspellingen en analyses te doen. Machines kunnen niet alles; interpretatie van de wet blijft soms mensenwerk, en dus zullen machines mensen nooit helemaal overbodig maken.’

‘Vandaag de dag zijn er tachtig mensen werkzaam binnen onze wereldwijde belastingfunctie, 45 op het hoofdkantoor in Duitsland, en ongeveer 35 verdeeld over andere landen. Daarnaast hebben 60 à 65 fte’s op het gebied van compliance, onder meer in China en Rusland. Circa 125 fte’s in de shared service centers: 90 in Bratislava en 35 in Manilla. Dit aantal zal onder invloed van digitalisering worden teruggebracht.’

Henkel is in talloze landen actief. Hoe vindt u dat belastingautoriteiten omgaan met de digitalisering van hun werkzaamheden?

‘In een heleboel landen staat het op de agenda, maar met name grotere landen zoals Frankrijk en Duitsland hebben moeite om grip te krijgen op grote hoeveelheden gegevens. Als bedrijf zullen we waarschijnlijk de standaard moeten hanteren van de belastingdiensten die qua digitalisering verder gevorderd zijn.’

Het is eenvoudig om de positieve aspecten van digitalisering te benoemen, zoals kostenbesparingen. Zijn er ook aandachtspunten?

‘Veel werknemers vragen zich af of ze misschien hun baan gaan verliezen. Als managers moeten we hun bezorgdheid wegnemen. Elk tijdperk heeft een andere doelstelling, dat moet je accepteren. Mijn team klaagt weliswaar dat ik het altijd heb over kunstmatige intelligentie en belastingtechnologie, maar ze erkennen inmiddels het potentieel. Verandering in goede banen leiden is cruciaal. Ik wil echter de nadruk leggen op de positieve aspecten. Digitalisering zal belangrijk worden voor nauwkeurigheid van gegevens, beter overzicht, lagere kosten, meer efficiëntie, optimaal risicobeheer en geavanceerdere planning mogelijkheden, met name om het bedrijfsmodel te optimaliseren. Dat zou bijvoorbeeld kunnen leiden tot een betere fiscale positie als het gaat om directe en indirecte belastingen. Deze voordelen zullen ook het takenpakket van de medewerkers interessanter maken.’

Prof. Dr. Robert Risse is al bijna dertig jaar werkzaam voor Henkel, een van de grootste chemieconcerns in Duitsland, gevestigd in Düsseldorf. Als Corporate Vice-President Tax & Trade is hij binnen Henkel verantwoordelijk voor belastingen. Hij begon zijn loopbaan bij een middelgroot belastingadvieskantoor in Bonn, waarna hij zijn eerste schreden in het bedrijfsleven zette binnen de belastingafdelingen van Kaufhof Holding AG, Mannesmann AG en vervolgens bij Deutsche Post AG. Hij hield zich daar bezig met nationale en internationale fiscale en handelskwesties, de risicobeheerorganisatie, verzekeringen en pensioenen. Prof. Risse loopt voorop bij het verkennen van de mogelijkheden van technologie en digitalisering op belastinggebied.

Bron:

TEKST: Ellen Webere, BEELD: Henkel, RAAD magazine editie 8, december 2018

Deel dit bericht

Deze website maakt gebruik van cookies.

Door gebruik te blijven maken van de website gaat u akkoord met het gebruik van cookies.

KPMG gebruikt cookies voor o.a. de volgende doelen: beveiligen van de website; optimaliseren van de website en de dienstverlening door o.a. analyses websitegebruik en statistieken; integratie met sociale media waardoor bezoekers informatie op onze website kunnen delen via sociale media en e-mail.

Wilt u meer weten over deze cookies lees dan onze Online Privacy Statement

Akkoord