De jonge commissaris komt eraan

09 Jul 2018

Spijkerbroeken, baarden en goede koffie: met hun informele stijl en casual leiderschap stapt een nieuwe generatie de raden van toezicht binnen. Talitha Muusse, de jongste commissaris van Nederland, is er zelf een voorbeeld van. Ze gaat over het onderwerp in gesprek met ervaren Toezichthouder Arjen Dorland.

Talitha Muusse: ‘De jonge commissaris staat voor de deur. Het is een beetje een rebelse boodschap die we met Blikverruimers naar buiten brengen. We zijn er niet op uit om de boardroom te bestormen, dat was meer de stijl van de jongeren in de jaren zestig. Millennials willen juist samen met de huidige generatie bestuurders onderzoeken hoe we elkaar kunnen aanvullen, in goede dialoog. Ik zie een grote mate van interesse bij jongeren om op strategisch niveau mee te denken. Maar in de praktijk zijn er nog weinig jonge commissarissen die daadwerkelijk benoemd zijn.’

Boven de zestig

Arjen Dorland: ‘Ik zie dat ook, de jonge commissaris komt er zeker aan. Om die tendens te begrijpen moeten we even terug in de tijd. Tientallen jaren geleden was de rol van commissarissen nog vrij onbekend. “Ze” kwamen een aantal keer per jaar bij elkaar en het beeld was, vaak onterecht, dat ze dan een paar uurtjes met elkaar spraken, sigaren rookten, glas wijn erbij. Er waren gewoon nog niet zoveel toezichthouders. Tegenwoordig is commissaris een erkend beroep. Niet alleen in de financiële wereld, maar ook in de voedingsindustrie, de zorg. Ook het aanbod aan opleidingen tot toezichthouder is toegenomen. Dat heeft de belangstelling mede doen groeien. ‘Diversiteit is een thema in de boardroom. Je wil een doorsnede hebben van de bevolking, van de klanten van een bedrijf. Dat zijn natuurlijk niet alleen maar blanke mannen van boven de zestig, zoals ikzelf. Tegelijkertijd zie je dat de wetgeving aanscherpt. De corporate governance code stelt steeds meer eisen aan de commissaris. Er is een spanningsveld tussen de ervaring die volgens deze code wordt gevraagd en de ervaring die jongeren daadwerkelijk hebben.’

‘Het is belangrijk om in het contact met jongeren je vooroordelen aan de kant te zetten’
Arjen Dorland

Pensioenfondsen

Talitha: ‘Wij willen onderzoeken wat de toegevoegde waarde is van jongeren in raden van toezicht en ze equiperen met de kennis en vaardigheden die hiervoor nodig zijn. Het gesprek erover vind ik belangrijker dan de vraag of er aan quota wordt voldaan. Voor raden is het belangrijk om kritisch naar zichzelf te kijken: welk perspectief missen we nog om goede besluiten te nemen, signaleren we voldoende de trends die in de toekomst ons verdienmodel kunnen beïnvloeden, zitten we daarvoor met de juiste mensen aan tafel?’
Arjen: ‘Zeker in een bepaald type organisatie is het heel belangrijk dat de jongere generatie al vroeg meepraat. Ik weet dat pensioenfondsen bijvoorbeeld bezig zijn met het aantrekken van jonge commissarissen. De beslissingen die nu genomen worden, hebben direct gevolgen voor het pensioen van de huidige generatie jongeren. Ook bedrijven die kort op de markt zitten, met trendgevoelige producten of diensten, moeten de stem van jongeren in hun raad vertegenwoordigd hebben. Jongeren brengen verfrissing binnen een boardroom. Ze hebben een andere manier van kijken, een andere aanpak. Ook hun internationale blik kan van toegevoegde waarde zijn. Jongeren zijn vaak al bereisder, hebben meer van de wereld gezien.’

Whizzkids

Talitha: ‘Als het over jongeren gaat, denken de meeste mensen meteen aan digitale skills. Niet iedere jongere is een digitale whizzkid, maar zij worden hoe dan ook gevormd door het digitale tijdperk waarin ze opgroeien. Het maakt dat ze een andere manier van moderniseren, van organiseren hebben. Tegelijkertijd betekent dat nog niet dat iedere Millennial een goede toezichthouder is. Je moet vooral ook gevoel hebben voor de dynamiek in een raad, weten wat de formele rechten en plichten zijn, hoe de verhoudingen liggen.’
Arjen: ‘Als commissaris moet je het bestuur kunnen bevragen, maar dan moet je wel weten waar jje op moet letten. Want los van alle innovatieve dingen die je als jongere kunt brengen, is het ook gewoon een kwestie van cijfers en compliance. Daar moet je doorheen, het is soms helemaal niet spannend. Maar je hoeft niet alles zelf te kunnen. Elke raad maakt een collectief profiel, zoekt naar een goede samenstelling van expertises: juridisch, bedrijfseconomisch. Zelf ben ik ook voor mijn eerste commissariaat gevraagd vanwege mijn expertise op het gebied van ICT. Als je de ambitie hebt om commissaris te worden, moet je je duidelijk profileren. Weet waar je kwaliteiten liggen.’

Keuzestress

Talitha: ‘Voor jongeren kan het moeilijk zijn om zich voor vier of zelfs acht jaar te committeren carrière op te bouwen, willen snel doorstromen en wisselen vaker van baan. Dat staat soms haaks op de verantwoordelijke, meer beschouwende rol die je als commissaris hebt.
Arjen: ‘Je moet goed beseffen dat je als commissaris niet meer aan het stuur zit. Je opereert op de achtergrond. Tenzij er slecht nieuws gebracht moet worden, dan treed je juist naar voren. Dat is geen makkelijke rol. Je bent de werkgever van het bestuur, de toezichthouder, maar ook de sparringpartner van de raad van bestuur. Dat zijn drie verschillende petten, daar moet je onderscheid in kunnen maken.
Talitha: ‘Op dat vlak heeft de oudere generatie een groot voordeel. Zij kunnen daadkrachtiger zijn, ze hebben een natuurlijke sensitiviteit om top-down beslissingen door te voeren. Onze generatie hanteert vooral bottom-up methodes, wij houden van casual leiderschap, van informele omgangsvormen. Dat heeft voordelen, maar kan er ook toe leiden dat er te weinig sturing is.’
Arjen: ‘Dat klopt wel. Ik wil niet generaliseren, maar ik merk wel eens dat de jongere generatie soms last heeft van keuzestress. Als commissaris moet je vaak duidelijke keuzes kunnen maken en ik zie dat jongeren geneigd zijn de opties te lang open te houden. Je kunt het nu eenmaal niet iedereen naar de zin maken. Ik zie ook dat deze generatie een kortere span of attention heeft. Als iets niet meteen lukt, gaat al snel de energie er uit. Terwijl het in bedrijfsprocessen vaak juist nodig is om een langere adem te hebben. Soms moet je baksteen voor baksteen een huis bouwen.’

‘De bereidheid om met jongeren in gesprek te komen, kan wat mij betreft nog wel verbeteren’
Talitha Muusse

Paardenstaartje

Arjen: ‘Het is belangrijk om in het contact met jongeren je vooroordelen aan de kant te zetten. Toen ik gesprekken voerde in Sillicon Valley en daar in pak en das verscheen, kwam de discussie anders op gang dan wanneer ik in spijkerbroek kwam opdraven. Ik zeg wel eens gekscherend dat ik me eigenlijk een paardenstaartje zou moeten aanmeten om in die omgeving op gelijk niveau te kunnen praten. Laatst was ik bij het innovatiecentrum van Essent, ik was redelijk formeel gekleed. Dan zie je ze denken: wat komt die commissaris hier doen? Maar binnen tien minuten hadden we een heel leuke discussie. De vooroordelen zijn toch behoorlijk sterk. Zij zaten daar tussen de planten, met groentekisten, baarden en goede koffie. Je moet van beide kanten over die brug komen. Ook jongeren moeten niet bang zijn om op een commissaris af te stappen, desnoods met stropdas.’

Deuren open

Talitha: ‘De bereidheid om met jongeren in gesprek te komen, kan wat mij betreft nog wel verbeteren. Als wij advies vragen of willen meekijken met een raad van commissarissen, krijgen we regelmatig te horen dat het niet goed uitkomt. Dan zijn er net nieuwe leden toegetreden of is er net een andere strategische koers ingezet. Zo zijn er altijd wel redenen waarom er geen ruimte is om jongeren toe te laten. Wij willen het proces niet steeds verstoren, maar het zou geen kwaad kunnen de deuren iets meer open te zetten. Daartoe zijn raden ook verplicht. De nieuwe code vraagt van commissarissen dat ze hun toegevoegde waarde op de lange termijn kunnen bepalen. Dat betekent dat ze zelfkritisch moeten zijn, nieuwsgierig naar hun eigen functioneren. Kunnen we met de huidige samenstelling ook in de toekomst het bestuur ondersteunen en adviseren? Ontbreekt er kennis die voor het bedrijf relevant is? Misschien vraagt het om een cultuurwijziging om deze vragen te durven stellen. Ook daar kunnen jongeren een rol bij spelen.’

Wat maakt een (jong) commissaris succesvol?
Doorzettingsvermogen. Je committeert je voor één termijn. Dat is meestal vier jaar, liever zelfs acht jaar.
• Je moet ervoor openstaan om dingen te leren die je misschien niet zo interessant vindt, zoals financiële verantwoording, verslaglegging, compliance en risicomanagement.
Zelfreflectie. Hoe breng ik een boodschap over, hoe stel ik goede vragen? Je moet je gedrag en je communicatiestijl kunnen analyseren en kunnen aanpassen.
• Profileer je met een duidelijk profiel. Dat kan specialistische kennis zijn of juist een brede ontwikkeling. Als het maar onderscheidend is en een aanvulling op de andere commissarissen.
Nieuwsgierigheid en geëngageerdheid. In deze rol moet je goed op de hoogte zijn van maatschappelijke ontwikkelingen. Je hebt verantwoordelijkheid voor het hele bedrijf en zijn rol in de samenleving.

biografie

Talitha Muusse (1991) was de jongste commissaris van Nederland toen ze op haar 22e toetrad tot de raad van toezicht bij MVO Nederland. Ze is medeoprichter van de Duurzame Jonge 100 (DJ100), initiatiefneemster van de Energieboot en lanceerde de stichting Blikverruimers: het eerste opleidingsprogramma in Nederland voor young professionals die toezichthouder of commissaris willen worden.

Arjen Dorland (1955) is onlangs aangetreden als voorzitter van de raad van toezicht van het Haaglanden Medisch Centrum. Daarnaast is hij vicevoorzitter bij Essent en commissaris bij ABN Amro. Bij Shell was hij verantwoordelijk voor de wereldwijde vernieuwing van de IT-infrastructuur, waarvoor hij in 2009 verkozen werd tot CIO van het jaar.

Tekst: Sarah Leers
Beeld: Vincent Boon

Deel dit bericht

Deze website maakt gebruik van cookies.

Door gebruik te blijven maken van de website gaat u akkoord met het gebruik van cookies.

KPMG gebruikt cookies voor o.a. de volgende doelen: beveiligen van de website; optimaliseren van de website en de dienstverlening door o.a. analyses websitegebruik en statistieken; integratie met sociale media waardoor bezoekers informatie op onze website kunnen delen via sociale media en e-mail.

Wilt u meer weten over deze cookies lees dan onze Online Privacy Statement

Akkoord