Hoe commissarissen greep krijgen op gedrag en cultuur van het topbestuur

19 Jul 2016

De primaire taken van de raad van commissarissen, toezicht houden op en adviseren van het bestuur, zijn al nauwelijks in regelgeving omschreven. Helemaal niets staat er in de wet over de meer psychologische aspecten van het toezicht. Terwijl board dynamics, integriteit, managementcultuur en het in toom houden van megalomane bestuursambities tegenwoordig gelden als belangrijke toezichtstopics. Veel van de debacles en fraudes in de afgelopen tien jaar zijn toe te schrijven aan grote tekortkomingen op het gebied van gedrag en cultuur in de top van de organisatie.

Interne toezichthouders zijn de aangewezen personen om de krachtige voorbeeldwerking van de toon aan de top in de gaten te houden

Een van de meest bepalende invloeden op gedrag en cultuur binnen de organisatie is de ‘toon aan de top’. De toon aan de top is te definiëren als de zichtbare bereidheid van het management om in de besluitvorming de kernwaarden van de organisatie te laten prevaleren boven andere waarden. Via voorbeeldwerking klinkt deze toon door in de hele organisatie. De interne toezichthouders zijn, bijgestaan door de externe accountant met z’n voelhorens in de organisatie, de aangewezen personen om de krachtige voorbeeldwerking van de toon aan de top in de gaten te houden. En dat gaat verder dan het zorgen voor een ronkend mission statement.

Checklist voor RvT en RvC

Op de checklist van de RvC voor de toon aan de top moeten in ieder geval staan: de openheid van de cultuur (vertrouwen, mogelijkheid van tegenspraak); de druk op targets voor (lagere) managers, het remuneratiebeleid (excessieve variabele beloningen?), het omgaan met fraude en de persoonlijke cultuur rond de CEO (bijvoorbeeld te zien aan optreden in de media).

Om van al die elementen een goede indruk te krijgen, moeten commissarissen regelmatig in de organisatie bewegen, luisteren naar personeel, contact onderhouden met de OR, spreken met klanten en analisten, kijken op het intranet en sociale media en de opvolging controleren van tevredenheidsonderzoeken onder medewerkers en klanten.

Een voorbeeld van een (niet volledige) checklist voor RvT en RvC:

  • Laat het bestuur financiële doelstellingen zwaarder wegen dan de kernwaarden van de organisatie?
  • Maakt de top onderscheid tussen zakelijke en privé transacties?
  • Hoe zit het remuneratiebeleid in elkaar, met name op het gebied van bonussen en de opbouw van het loongebouw in de organisatie?
  • Legt het bestuur een grote druk op medewerkers om targets te halen?
  • Is er (vaak) sprake van informele of opportunistische besluitvorming?
  • Zijn er momenten van reflectie over leiderschap, samenwerking en besluitvorming en is daarbij tegenspraak georganiseerd?
  • Is de risicobereidheid van de top helder gecommuniceerd aan de medewerkers?
  • Hoe denkt en praat de werkvloer over de (toon aan de) top?
  • Hoe is het verloop van sleutelfunctionarissen, bijvoorbeeld in de financiële of HR-functies?
  • Worden lastige emotionele, menselijke kwesties besproken of juist uit de weg gegaan?
  • In hoeverre worden gemaakte fouten openlijk besproken met het doel daar als organisatie van te leren?
  • Bestaat er een interne gedragscode en is hierin aandacht voor integriteit en ethische waarden?
  • Pakt het bestuur medewerkers aan die zich niet houden aan de principes van de code?

Door: Jan Schoenmakers

Deel dit bericht

Deze website maakt gebruik van cookies.

Door gebruik te blijven maken van de website gaat u akkoord met het gebruik van cookies.

KPMG gebruikt cookies voor o.a. de volgende doelen: beveiligen van de website; optimaliseren van de website en de dienstverlening door o.a. analyses websitegebruik en statistieken; integratie met sociale media waardoor bezoekers informatie op onze website kunnen delen via sociale media en e-mail.

Wilt u meer weten over deze cookies lees dan onze Online Privacy Statement

Akkoord