brede kennis

‘Als commissaris moet je durven afgaan op je gevoel’

17 May 2018

Brede kennis binnen een Raad van Commissarissen is in tijden van digitalisering crucialer dan ooit, betoogt René Hooft Graafland, commissaris bij Ahold Delhaize, FrieslandCampina en Wolters Kluwer. ‘Ik vraag me weleens af: krijgen bedrijven de Raden van Commissarissen die ze echt nodig hebben?’

‘Naar mijn idee houden commissarissen zich intensiever met het bedrijf bezig dan vroeger het geval was. Ze nemen meer tijd om kennis te nemen van de organisatie zelf, het werk stopt niet bij de Raad van Bestuur. Dat is terecht. Een goede commissaris moet de verschillende onderdelen van het bedrijf kennen, met de mensen in gesprek gaan. Maar wel zónder daarmee het bestuur voor de voeten te lopen. Niets is vervelender voor een bestuurder dan een commissaris die onaangekondigd zijn eigen plan trekt. Daarom stel ik het bestuur altijd op de hoogte als ik een afdeling bezoek. Ik vind het dan een teken van kracht als een bestuurder zegt: die werkmaatschappij mag je zelf bezoeken, ik hoef niet met je mee. Dat betekent voor jou als commissaris wel dat je zéér zorgvuldig moet zijn. Je geeft geen mening, je observeert slechts. Anders werkt het verstorend.

Luisteren en observeren is belangrijker dan praten.

Het is heel plezierig om als commissaris ervaring te hebben in een bestuurlijke rol, want dan weet je wat het betekent om een commissaris boven je te hebben. Je snapt de verhoudingen. Ik denk vaak: goh, hoe zou ík dat voorheen als bestuurder hebben ervaren als een commissaris dit of dat zou doen.

Enthousiast, maar met distantie

Een goede commissaris is er om het bestuur te ondersteunen: hoe krijgen we de bal naar voren? Tegelijkertijd is er de toezichthoudende component. Die twee aspecten gaan prima samen, want je ondersteunt een Raad van Bestuur het beste door niet met alles mee te praten. Als bestuurder heb je veel meer aan een kritische commissaris dan aan een cheerleader. Doet een bestuur dingen goed, mag je dat absoluut laten blijken. Je mag enthousiast zijn. Maar er zit altijd een zekere distantie in.

Toen ik mijn eerste commissariaat kreeg, vond ik het frustrerend om zo op afstand te zitten. Ruim 34 jaar lang maakte ik bij Heineken volledig deel uit van het bedrijf. Als commissaris hoor je er eigenlijk niet bij. Dat vond ik in het begin heel lastig. Het omslagpunt voor mij was dat ik ging inzien dat ik vanuit deze unieke rol ook waarde kan toevoegen en impact kan hebben. Dan wordt het leuk.

Onderling respect

Om de rol als commissaris naar behoren te vervullen, mag je twee dingen nooit uit het oog verliezen. Allereerst moet je nooit op de stoel van de bestuurder gaan zitten. Die neiging hebben we allemaal weleens. Het runnen van een bedrijf is uiteindelijk veel leuker dan het toezichthouden erop. Ten tweede moet er onderling respect zijn tussen bestuurders en commissarissen. Als dat ontbreekt, gaat het niet werken. Je moet elkaar vertrouwen. Een bestuurder moet weten dat hij zijn dilemma’s en twijfels met je kan delen. En omgekeerd moet je als commissaris ook kunnen zeggen wat je denkt.

Een bestuurder moet weten dat hij zijn dilemma’s en twijfels met je kan delen.

Mensen worden niet als commissaris geboren, maar ik denk wel dat de één er een beter profiel voor heeft dan de ander. Luisteren en observeren is belangrijker dan praten. Je moet afstand bewaren, de neiging kunnen weerstaan om te vertellen hoe het moet. De kunst is om de bestuurder te helpen de richting te kiezen. Op het moment dat jij dat gaat bepalen, riskeer je de vertrouwensband.

Maturiteit

Ik vind het heel belangrijk dat de Raad van Commissarissen een diverse samenstelling heeft. De juiste competenties moeten aanwezig zijn. Zo kun je in deze tijden van digitalisering bijvoorbeeld niet meer zonder commissarissen met een ICT-achtergrond. De praktijk is anders. Er zijn veel toezichthouders die weinig verstand hebben van digitalisering. Daar zit een groot spanningsveld. Raden zouden hier gebaat zijn bij meer dertigers, die in een digitale wereld zijn opgegroeid. Maar dertigers missen de maturiteit die je als commissaris nodig hebt en staan vaak minder open voor zo’n functie of ze hebben er in die levensfase geen tijd voor.

Het is niet je rol om alles te weten.

Voor een Raad van Commissarissen zoek je maturiteit, afstand en ervaring. Maar die ervaring is toch vaak opgedaan in andere omstandigheden dan nu. Ik vraag me weleens af: krijgen bedrijven de Raden van Commissarissen die ze echt nodig hebben? Hoeveel commissarissen doorzien de werkelijke impact van bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie? Wat betekent de opkomst van big data voor ons? Natuurlijk laten we ons als commissarissen voorlichten en lezen we ons in. Maar of het voldoende is? Ik weet het niet.

Dat gezegd hebbende, heb je als commissaris natuurlijk altijd een kennisachterstand. Dat is ook helemaal niet erg, want het is niet je rol om alles te weten. Jouw toegevoegde waarde als commissaris is nadrukkelijk níet dat je het bedrijf beter kunt runnen dan het bestuur, maar dat je door de afstand een andere blik hebt op het bedrijf.

Een mooi verhaal telt niet

Als je net begint, wil je alles weten en doorgronden. Naarmate je meer ervaring als commissaris krijgt, leer je om beter je gevoel te volgen. Mooie verhalen ophangen kan iedereen. Ik stel daarom veel vragen, om erachter te komen of de bestuurders zélf wel echt weten waar ze het over hebben. Ik kan het werk niet voor ze gedaan krijgen, maar ik kan me wel een oordeel vormen of de benodigde competenties en motivaties aanwezig zijn.

Ik herinner me dat een IT-projectmanager eens een presentatie gaf over een digitale transitie binnen het bedrijf. Het was heel inhoudelijk en hij gaf steeds de juiste theoretische antwoorden. Toen vroeg een commissaris op de man af: geloof je er eigenlijk zelf in? Toen viel het stil. Inmiddels zit er een nieuwe manager. Op zo’n moment blijkt als commissaris je toegevoegde waarde.’

Deel dit bericht

Deze website maakt gebruik van cookies.

Door gebruik te blijven maken van de website gaat u akkoord met het gebruik van cookies.

KPMG gebruikt cookies voor o.a. de volgende doelen: beveiligen van de website; optimaliseren van de website en de dienstverlening door o.a. analyses websitegebruik en statistieken; integratie met sociale media waardoor bezoekers informatie op onze website kunnen delen via sociale media en e-mail.

Wilt u meer weten over deze cookies lees dan onze Online Privacy Statement

Akkoord